بــــــرگ مـــعــرفـــــت
برگ درختان سبز در نظر هوشیار --- هر ورقش دفتریست معرفت کردگار
درباره وبلاگ


خدایا مرا این عزّت بس است كه بنده تو باشم،
و برایم این افتخار كافى است كه تو پروردگار من باشى،
تو آنچنانى‏ كه من دوست دارم،
مرا هم, چنان كن كه خود دوست دارى.

مدیر وبلاگ : علیرضا سرداری
مطالب اخیر
چهارشنبه 13 اردیبهشت 1391

حادثه كوبنده !


در این آیات كه در وصف قیامت است ، نخست مى‏فرماید : آن حادثه كوبنده ... ( القارعة ) .
چه حادثه كوبنده‏اى است ؟ ! ( ما القارعة ) .
 
تفسیر نمونه ج : 27  ص :  261

و تو چه مى‏دانى كه حادثه كوبنده چیست ؟ ( و ما ادراك ما القارعة ) .
قارعة از ماده قرع ( بر وزن فرع ) به معنى كوبیدن چیزى بر چیزى است ، به گونه‏اى كه صداى شدید از آن برخیزد تازیانه و چكش را نیز به همین مناسبت مقرعة گویند بلكه به هر حادثه مهم و سخت قارعة گفته مى‏شود ( تاء تانیث در اینجا ممكن است اشاره به تاكید باشد ) .
با تعبیراتى كه در آیه دوم و سوم آمده كه حتى به پیامبر اكرم (صلى‏الله‏علیه‏وآله‏وسلّم) مى‏گوید تو چه مى‏دانى آن حادثه سخت و كوبنده چیست ، روشن مى‏شود كه این حادثه كوبنده بقدرى عظیم است كه ابعادش به فكر هیچكس نمى‏رسد .
به هر حال بسیارى از مفسران گفته‏اند كه قارعة یكى از نامهاى قیامت است ، ولى درست روشن نساخته‏اند كه آیا این تعبیر اشاره به مقدمات قیامت مى‏باشد كه عالم دنیا درهم كوبیده مى‏شود ، خورشید و ماه تاریك مى‏گردد ، و دریاها برافروخته مى‏شود ، اگر چنین باشد انتخاب نام قارعة براى این حادثه دلیلش روشن است .
و یا اینكه منظور مرحله دوم ، یعنى مرحله زنده شدن مردگان ، و طرح نوین در عالم هستى است ، و تعبیر به كوبنده به خاطر آن است كه وحشت و خوف و ترس آن روز دلها را مى‏كوبد .
آیاتى كه بعد از آن آمده بعضى تناسب با حادثه تخریب جهان دارد ، و بعضى متناسب با زنده شدن مردگان است ، ولى رویهمرفته احتمال اول مناسبتر به نظر مى‏رسد ، هر چند در این آیات هر دو حادثه پشت سر یكدیگر ذكر شده است ( مانند بسیارى دیگر از آیات قرآن كه از قیامت خبر مى‏دهد ) .
سپس در توصیف آن روز عجیب مى‏گوید : همان روزى كه مردم مانند
تفسیر نمونه ج : 27 ص : 262
پروانه‏هاى پراكنده و حیران و سرگردان به هر سو مى‏روند ( یوم یكون الناس كالفراش المبثوث ) .
فراش جمع فراشة بسیارى آن را به معنى پروانه مى‏دانند ، بعضى نیز آن را به معنى ملخ تفسیر كرده‏اند ، و ظاهرا این معنى از آیه 7 سوره قمر كه مردم را در آن روز به ملخهاى پراكنده تشبیه مى‏كند گرفته شده ( كانهم جراد منتشر ) و گرنه معنى لغوى آن همان پروانه است .
به هر حال تشبیه به پروانه به خاطر آن است كه پروانه‏ها معمولا خود را دیوانه‏وار به آتش مى‏افكنند و مى‏سوزانند ، بدكاران نیز خود را در آتش جهنم مى‏افكنند .
این احتمال نیز دارد كه تشبیه به پروانه اشاره به حیرت و سرگردانى خاصى است كه در آن روز بر همه انسانها مستولى مى‏شود .
و اگر فراش به معنى ملخها باشد تشبیه مزبور به خاطر این است كه مى‏گویند بسیارى از پرندگان به هنگام حركت دستجمعى در مسیر معینى پرواز مى‏كنند ، جز ملخها كه در حركت گروهى مسیر مشخصى ندارند و هر كدام به سوئى پیش مى‏روند ! باز این سؤال در اینجا مطرح است كه این حیرت و سرگردانى و پراكنده‏گى و وحشت و اضطراب بر اثر حوادث هولناك پایان جهان است ، و یا آغاز قیامت و حشر و نشر ؟ پاسخ این سؤال از آنچه در بالا گفتیم روشن مى‏شود .
سپس به سراغ یكى دیگر از اوصاف آنروز رفته مى‏افزاید : و كوهها مانند پشم رنگین حلاجى شده خواهد بود ( و تكون الجبال كالعهن المنفوش ) .

تفسیر نمونه ج : 27 ص : 263
عهن ( بر وزن ذهن ) به معنى پشم رنگ شده است .
و منفوش از ماده نفش ( بر وزن نقش ) به معنى گستردن پشم است كه معمولا به وسیله ابزار مخصوص حلاجى و زدن پشم انجام مى‏گیرد .
سابقا گفته‏ایم كه طبق آیات مختلف قرآن كوهها در آستانه قیامت نخست به حركت درمى‏آیند بعد درهم كوبیده و متلاشى مى‏گردند و سرانجام به صورت غبارى در آسمان درمى‏آیند كه در آیه مورد بحث آن را تشبیه به پشمهاى رنگین حلاجى شده كرده است ، پشمهائى كه همراه تندباد حركت كنند و تنها رنگى از آنها نمایان باشد ، و این آخرین مرحله متلاشى شدن كوهها است .
این تعبیر ممكن است اشاره به رنگهاى مختلف كوهها نیز باشد ، چرا كه كوههاى روى زمین هر كدام رنگ خاصى دارند .
به هر حال این جمله گواه بر آن است كه آیات فوق از مراحل نخستین قیامت یعنى مرحله ویرانى و پایان جهان سخن مى‏گوید .
بعد به مرحله حشر و نشر و زنده شدن مردگان و تقسیم آنها به دو گروه پرداخته ، مى‏فرماید : اما كسى كه ترازوهاى عملش سنگین است ... ( فاما من ثقلت موازینه ) .
او در یك زندگى سراسر رضایت‏بخش خواهد بود ( فهو فى عیشة راضیة ) .
و اما كسى كه ترازوهایش سبك است ... ( و اما من خفت موازینه ) .

تفسیر نمونه ج : 27 ص : 264
جایگاه و پناهگاهش دوزخ است ( فامه هاویة ) .
و تو چه دانى هاویه و دوزخ چیست ؟ ! ( و ما ادراك ماهیه ) .
آتشى است سوزان ! ( نار حامیة ) .
موازین جمع میزان به معنى وسیله سنجش است ، این واژه نخست در وزنهاى مادى به كار رفته ، سپس در موازین و مقیاسهاى معنوى نیز استعمال شده است .
بعضى معتقدند كه اعمال انسان در آن روز به صورت موجودات جسمانى و قابل وزن درمى‏آید ، و راستى آنها را با ترازوهاى سنجش اعمال مى‏سنجند .
این احتمال نیز داده شده كه خود نامه اعمال را وزن مى‏كنند اگر اعمال صالحى در آن نوشته شده است سنگین است و گرنه سبك وزن ، یا بى وزن است .
ولى ظاهرا نیازى به این توجیهات نیست ، میزان حتما به معنى ترازوى ظاهرى كه داراى كفه‏هاى مخصوص است نمى‏باشد ، بلكه به هر گونه وسیله سنجش اطلاق مى‏شود ، چنانكه در حدیثى مى‏خوانیم : ان امیر المؤمنین و الائمة من ذریته (علیهم‏السلام) هم الموازین : امیر مؤمنان و امامان از دودمانش ترازوهاى سنجشند .
و در حدیثى از امام صادق (علیه‏السلام) آمده است كه وقتى از معنى میزان سؤال كردند .
در پاسخ فرمود : المیزان العدل ! : ترازوى سنجش همان عدل
تفسیر نمونه ج : 27 ص : 265
است .
به این ترتیب وجود اولیاء الله یا قوانین عدل الهى مقیاسهائى هستند كه انسانها و اعمالشان را بر آنها عرضه مى‏كنند ، و به همان اندازه كه با آنها شباهت و مطابقت دارند وزنشان است ! روشن است كه منظور از سبكى و سنگینى میزان به معنى سنگینى خود ترازوهاى سنجش نیست ، بلكه وزن چیزهائى است كه با آن مى‏سنجند .
ضمنا تعبیر به موازین به صورت صیغه جمع به خاطر آن است كه اولیاى حق و قوانین الهى هر كدام یكى از میزانهاى سنجشند ، و از این گذشته تنوع صفات و اعمال آدمى ایجاب مى‏كند كه هر كدام را با میزانى بسنجند ، و الگوها و ترازهاى سنجش متفاوت باشد .
راغب در مفردات مى‏گوید : میزان در قرآن مجید گاهى به صورت مفرد ، و گاه به صورت جمع آمده ، در صورت اول ناظر به كسى است كه حساب مى‏كند ، یعنى خداوند یكتا ، و در صورت دوم ناظر به حساب شوندگان است .
بعضى از مفسران نیز گفته‏اند كه موازین جمع موزون است ، یعنى عملى كه آن را وزن مى‏كنند ، بنابر این سنگین و سبك بودن موازین به معنى سنگین و سبك بودن خود اعمال است ، نه سبك و سنگین بودن ترازوها .
البته نتیجه هر دو یكى است ولى از دو راه مختلف .
در این زمینه شرح بیشترى در ذیل آیه 8 و 9 سوره اعراف ( جلد 6 صفحه
تفسیر نمونه ج : 27 ص : 266
90 ) و همچنین ذیل آیه 105 كهف ( جلد 12 صفحه 567 ) و ذیل آیه 102 سوره مؤمنون ( جلد 14 صفحه 328 ) ذكر كرده‏ایم .
تعبیر به عیشة راضیة ( زندگى خشنود ) تعبیر بسیار جالب و رسائى است از زندگى پر نعمت و سراسر آرامش بهشتیان در قیامت ، این زندگى آنقدر رضایتبخش است كه گوئى خودش راضى است یعنى بجاى اینكه مرضیة گفته شود براى تاكید هر چه بیشتر بجاى اسم مفعول ، اسم فاعل به كار رفته است .
و این امتیاز بزرگ مخصوص زندگى آخرت است ، چرا كه زندگى دنیا هر قدر مرفه و پر نعمت و توأم با امن و امان و رضایت و خشنودى باشد باز از عوامل ناخشنودى خالى نیست ، تنها زندگى آخرت است كه سراسر رضایت و خشنودى و آرامش و امنیت و مایه جمعیت خاطر مى‏باشد .
تعبیر به ام در جمله فامه هاویة به خاطر این است كه ام به معنى مادر است ، و مى‏دانیم مادر پناهگاهى است براى فرزندان كه در مشكلات به او پناه مى‏برند ، و نزد او مى‏مانند ، و در اینجا اشاره به این است كه این گنهكاران خفیف المیزان محلى براى پناه گرفتن جز دوزخ نمى‏یابند ، واى به حال كسى كه پناهگاهش جهنم باشد ! بعضى نیز گفته‏اند معنى ام در اینجا مغز است ، زیرا عرب به مغز سر ام الرأس مى‏گوید ، بنابر این معنى آیه چنین مى‏شود كه آنها را با سر در جهنم مى‏افكنند ، ولى این احتمال بعید به نظر مى‏رسد زیرا در این صورت آیه
تفسیر نمونه ج : 27 ص : 267
بعد و ما ادراك ماهیه ( تو چه مى‏دانى آن چیست ) مفهوم درستى نخواهد داشت .
هاویة از ماده هوى به معنى افتادن و سقوط كردن است ، و آن یكى از نامهاى دوزخ مى‏باشد ، چرا كه گنهكاران در آن سقوط مى‏كنند ، و نیز اشاره به عمق آتش دوزخ است .
و اگر ام را در اینجا به معنى مغز بگیریم هاویه به معنى سقوط كننده مى‏باشد ، ولى تفسیر اول صحیحتر و مناسبتر به نظر مى‏رسد .
حامیة از ماده حمى ( بر وزن نفى ) به معنى شدت حرارت است و حامیة در اینجا اشاره به سوزندگى فوق العاده آتش دوزخ است .
به هر حال این جمله كه مى‏فرماید : تو چه مى‏دانى هاویه چیست ؟ هاویه آتش سوزان است تاكیدى است بر این معنى كه عذاب قیامت و آتش دوزخ فوق تصور همه انسانها است .


نوع مطلب : تفسیر قرآن کریم، 
برچسب ها : قیامت، جهنم، روز قیامت، روز جزا، ترازوی اعمال، اهل بیت، امام علی، دوزخ،
لینک های مرتبط :
نظرات ()





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
 
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic