بــــــرگ مـــعــرفـــــت
برگ درختان سبز در نظر هوشیار --- هر ورقش دفتریست معرفت کردگار
درباره وبلاگ


خدایا مرا این عزّت بس است كه بنده تو باشم،
و برایم این افتخار كافى است كه تو پروردگار من باشى،
تو آنچنانى‏ كه من دوست دارم،
مرا هم, چنان كن كه خود دوست دارى.

مدیر وبلاگ : علیرضا سرداری
مطالب اخیر
سه شنبه 12 اردیبهشت 1391

بیان آیات


این سوره مردم را به شدت توبیخ مى‏كند بر اینكه با تكاثر ورزیدن و مسابقه گذاشتن 
ترجمة المیزان ج : 20  ص :  600
در جمع مال و اولاد و یاوران با یكدیگر از خداى تعالى و از سعادت واقعى خود بى‏خبر مى‏مانند ، از تبعات و آثار سوء خسران‏آور این سرگرمى غفلت مى‏ورزند .

و ایشان را تهدید مى‏كند به اینكه به زودى نتیجه سرگرمى‏هاى بیهوده خود را مى‏دانند و مى‏بینند ، و به زودى از این نعمت‏ها كه در اختیارشان گذاشته شده بود تا شكرش را بجاى آورند بازخواست مى‏شوند ، كه چرا در شكرگزارى خدا خود را به نادانى زدید ، و به كارهاى بیهوده سرگرم كردید ، و چرا نعمت خدا را با كفران مقابله نمودید .
و این سوره از نظر سیاقى كه دارد هم با مكى بودن مى‏سازد ، و هم با مدنى بودن ، و به زودى روایات در سبب نزول آن در بحث روایتى خواهد آمد ان شاء الله .
الهیكم التكاثر حتى زرتم المقابر در مفردات مى‏گوید : كلمه لهو به معناى هر كار بیهوده و بى‏ارزشى است كه آدمى را از كار مهم و پر ارزش باز بدارد ، وقتى مى‏گویند : الهاه كذا معنایش این است كه آن كار بیهوده وى را مشغول به خود كرد و از كارى مهم‏تر بازش داشت و در قرآن كریم آمده : الهیكم التكاثر .
اما كلمه تكاثر و مكاثرة كه اولى مصدر باب تفاعل ، و دومى باب مفاعله است ، هر دو به معناى آن است كه جمعى در كثرت مال و اولاد و عزت با یكدیگر مبارات و مفاخره كنند .
و در معناى مقابر گفته جمع مقبره است ، كه - به كسره میم و فتحه آن - به معناى محل قبر است ، و در قرآن كریم آمده ، آنجا كه فرموده : حتى زرتم المقابر و زیارت مقابر كنایه از مردن است .
و بنا به معنایى كه او كرده و بنابر آنچه به كمك سیاق فهمیده مى‏شود معناى آیه این است كه : تكاثر و مفاخرت شما در داشتن مال و زینت دنیا ، و مسابقه گذشتنتان در جمع عده و عده ، شما را از آنچه واجب بود بر شما بازداشت ، و آن عبارت بود از ذكر خدا ، در نتیجه عمرى را به غفلت گذراندید ، تا مرگتان فرا رسید .
بعضى آیه را چنین معنا كرده‏اند كه : مباهات كردن و افتخار نمودن به كثرت نفرات ،
ترجمة المیزان ج : 20 ص : 601
شما را به خود مشغول نموده ، عمرى را به این كار لغو گذراندید كه این عده بگویند رجال ما بیشتر است ، و آن عده دیگر بگویند ما بیشتریم و به این هم اكتفا نكردید تا آنكه به سر قبر مردگان خود رفته ، عدد آنها را به عدد زنده‏هایتان افزودید ، و به مردگان بیشتر خود مباهات كردید .
و اساس این معنا روایاتى است كه در شان نزول سوره وارد شده ، كه دو قبیله از انصار با یكدیگر تفاخر مى‏كردند به داشتن مردانى از زندگان و در آخر از مردگان ، و در بعضى دیگر آمده كه این جریان در مكه اتفاق افتاد ، بنى عبد مناف با بنى سهم مفاخرت كردند ، و به مفاخرت داشتن نفرات زنده اكتفا ننموده ، در آخر مردگان را هم به حساب آوردند ، و سوره مورد بحث در شان آنان نازل شد ، و داستانش در بحث روایتى خواهد آمد ان شاء الله .
كلا سوف تعلمون این جمله ردع و تخطئه ایشان است از اینكه با سرگرمى به چنین امر بیهوده‏اى از اهداف مهمشان باز مانند .
و جمله به زودى خواهید فهمید تهدید ایشان است و معنایش - به طورى كه از مقام بدست مى‏آید - این است كه : به زودى به آثار سوء این غفلت خود آگاه خواهید شد ، و وقتى از زندگى دنیا منقطع شدید آن آثار سوء را خواهید شناخت .
ثم كلا سوف تعلمون این جمله ردع و تخطئه قبلى را تاكید مى‏كند .
ولى بعضى گفته‏اند تاكید آن نیست ، بلكه اولى مربوط به آگهى آنان در هنگام مرگ و دومى به آگهى در روز قیامت است .
كلا لو تعلمون علم الیقین لترون الجحیم این جمله ردعى است بعد از ردع تا سه بار آن را تكرار نموده ، تا مطلب را تاكید كرده باشد ، و كلمه یقین به معناى علمى است كه شك و تردید در آن راه نداشته باشد ، و جواب لو - اگر در جمله اگر به علم یقین بدانید حذف شده ، تقدیر كلام لو تعلمون الامر بعلم الیقین لشغلكم ما تعلمون عن التباهى و التفاخر بالكثرة - اگر به علم یقین حقیقت امر را ببینید آنچه ببینید شما را از مفاخرت به كثرت نفرات باز خواهد داشت بوده است .
و جمله لترون الجحیم كلامى از نو است ، و لام در آن لام قسم است ، مى‏فرماید : سوگند مى‏خورم كه به زودى جحیم را كه جزاى این مفاخرت است خواهید دید .
دیگران اینطور تفسیر كرده و
ترجمة المیزان ج : 20 ص : 602
استدلال كرده‏اند به اینكه جمله لترون الجحیم نمى‏تواند جواب حرف لو باشد ، چون این حرف امتناع را مى‏رساند ، بر سر هر جمله در آید مى‏فهماند مضمون این جمله نشدنى است ، و رؤیت هر چیزى به معناى تحقق وقوع آن است ، و جواب نشدنى ، شدنى قرار نمى‏گیرد .
و این تفسیر مبنى بر این است كه مراد از رؤیت جحیم ، رؤیت آن در قیامت باشد ، و آیه شریفه بخواهد به مضمون آیه و برزت الجحیم لمن یرى اشاره كند ، و این خیلى مسلم نیست ، بلكه از ظاهر كلام بر مى‏آید كه مراد از دیدن جحیم ، دیدن آن در دنیا و قبل از قیامت و به چشم بصیرت است ، منظور رؤیت قلب است ، كه به طورى كه از آیه زیر استفاده مى‏شود خود از آثار علم الیقین است ، و كذلك نرى ابراهیم ملكوت السماوات و الأرض و لیكون من الموقنین ، كه بحث در پیرامون آن گذشت ، و این رؤیت قلبى قبل از قیامت است ، و براى مردمى كه سرگرم مفاخرتند دست نمى‏دهد ، بلكه در مورد آنان امرى ممتنع است ، چون چنین افرادى ممكن نیست علم الیقین پیدا كنند .
ثم لترونها عین الیقین مراد از عین الیقین خود یقین است ، و معنایش این است كه جحیم را با یقین محض مى‏بینند ، و مراد از علم یقین در آیه قبل مشاهده دوزخ با چشم بصیرت و در دنیا است ، و به عین الیقین دیدن آن در قیامت با چشم ظاهر است ، دلیلش آیه بعدى است كه سخن از سؤال و بازخواست در قیامت دارد ، مى‏فرماید : ثم لتسئلن یومئذ عن النعیم .
ولى بعضى از مفسرین گفته‏اند ، مراد از رؤیت اولى ، قبل از دخول در جحیم ، و مراد از دومى بعد از دخول در آن است ، و خلاصه منظور از هر دو رؤیت در قیامت است .
بعضى دیگر گفته‏اند : منظور از رؤیت اولى معرفت ، و از دومى دیدن و مشاهده است .
بعضى هم گفته‏اند .
مراد یك رؤیت است ، و تكرارش صرفا براى فهماندن استمرار و خلود در دوزخ است .
و بعضى وجوهى دیگر گفته‏اند ، كه همه آنها ضعیف است .

ترجمة المیزان ج : 20 ص : 603
ثم لتسئلن یومئذ عن النعیم از ظاهر سیاق بر مى‏آید كه خطاب باز خواست مى‏شوید و همچنین خطابهاى قبلى الهیكم ، زرتم ، تعلمون و ترون همه به عموم مردم است ، بدان جهت كه در بین آنان كسانى هستند كه سرگرم به نعمت‏هاى پروردگار خود شده ، از خود پروردگار بى‏خبر ماندند ، تكاثر در نعمت از یاد صاحبان نعمت بى‏خبرشان كرده ، آرى توبیخ و تهدید این سوره به ظاهر متوجه طایفه خاصى نیست ، بلكه متوجه عموم مردم است ، ولى در واقع متوجه طایفه خاصى از ایشان است ، و آن همان كسانى است كه تكاثر از خدا بى‏خبرشان كرده .
و همچنین از ظاهر سیاق بر مى‏آید كه مراد از نعیم ، مطلق نعمت‏ها است ، یعنى هر چیزى كه كلمه نعمت بر آن صادق باشد ، پس هر انسانى از هر نعمتى كه خدا به او داده بازخواست خواهد شد .
براى اینكه نعمت - یعنى هر چیزى كه سازگار با زندگى و كمال منعم علیه است ، و به نوعى خیر و منفعت او را تضمین مى‏كند - وقتى نعمت مى‏شود كه در موردى استعمالش كند كه این استعمال سعادتى براى او باشد ، و از آن سعادت سود ببرد ، اما اگر در خلاف آن به كار ببرد ، مثلا نعمت آب را در سوراخ گوش خود بریزد دیگر نعمت نیست چون آب سازگار با گوش نیست ، هر چند كه خودش فى نفسه نعمت است .
و خداى تعالى انسان را آفریده ، و غایت و هدف نهایى از خلقتش را كه همان سعادت او و منتهى درجه كمال او است تقرب عبودى به درگاه خود قرار داده ، همچنان كه خودش فرمود : و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون ، و این تقرب عبودى همان ولایت الهى نسبت به بنده‏اش مى‏باشد ، و خداى سبحان تمامى آنچه مایه سعادت او است و از آن در سلوكش به سوى غایتى كه براى آتش خلق كرده منتفع مى‏شود ، و آن عبارت است از همه نعمت‏هاى ظاهرى و باطنى كه در اختیار او نهاده .
پس استعمال این نعمت‏ها به طریق خداپسندانه كه انسان را به غایت مطلوبش برساند همان طریقى است كه آدمى را به غایت و هدف از خلقتش كه همان اطاعت است مى‏رساند ، و استعمال آنها به طور دلخواه و بدون در نظر گرفتن اینكه این نعمت‏ها وسیله‏اند نه هدف ، گمراهى و بریدن از هدف است ، و این خود معصیت است ، چون خداى سبحان به قضایى رد و تبدیل ناپذیر حكم كرده كه انسان به سویش برگردد تا از عملش بازخواست نموده ،
ترجمة المیزان ج : 20 ص : 604
به حساب اعمالش برسد ، و بر طبق آن جزایش دهد ، و عمل بنده كه گفتیم به حسابش مى‏رسند همان استعمال نعمت‏هاى الهى است ، ( اگر دروغ و تهمت و غیبت و مجامله و چه و چه است استعمال زبان است ، كه یكى از بزرگترین نعمتهاى او است ، و اگر زنا و دزدى و قتل نفس است استعمال آلت تناسلى و استعمال دست و سایر جوارح است ) و لذا خداى تعالى مى‏فرماید : و ان لیس للانسان الا ما سعى و ان سعیه سوف یرى ثم یجزاه الجزاء الاوفى و أن الى ربك المنتهى ، پس سؤال از عمل بنده سؤال از نعیم الهى است ، كه به چه صورت مصرفش كرد ، آیا شكر نعمت را بجاى آورد ، و یا آن را كفران نمود ؟


نوع مطلب : تفسیر قرآن کریم، 
برچسب ها : تکاثر، بیهوده گویی، غفلت، بحث بیهوده، استفاده از نعمت، سوال از نعمت،
لینک های مرتبط :
نظرات ()





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
 
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات