تبلیغات
بــــــرگ مـــعــرفـــــت - عوامل فقر
 
بــــــرگ مـــعــرفـــــت
برگ درختان سبز در نظر هوشیار --- هر ورقش دفتریست معرفت کردگار
درباره وبلاگ


خدایا مرا این عزّت بس است كه بنده تو باشم،
و برایم این افتخار كافى است كه تو پروردگار من باشى،
تو آنچنانى‏ كه من دوست دارم،
مرا هم, چنان كن كه خود دوست دارى.

مدیر وبلاگ : علیرضا سرداری
مطالب اخیر
سه شنبه 12 دی 1391

در مسأله فقر عده‌ای خواسته‌اند ازدیاد جمعیت و كمبود مواد غذایی در طبیعت را علت اصلی قلمداد نمایند، اینان می‌گویند: «چون جمعیت جهان به‌طور تصاعدی رو به ازدیاد است و منابع غذایی با تصاعد حسابی رشد می‌كند. منابع غذایی قادر به برآوردن نیاز همه آن‌ها نیست، طبعاً فقر مسأله اجتناب ناپذیری می‌گردد، از این جا است كه راه‌حل فقر كنترل جمعیت دانسته شده است. اسلام این اتهام را به طبیعت وارد نمی‌داند و اعلام می‌كند: «وَآتَاكُم مِّن كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ وَإِن تَعُدُّواْ نِعْمَتَ اللّهِ لاَ تُحْصُوهَا إِنَّ الإِنسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ»[1] خداوند از هر آنچه شما نیاز دارید داده‌است و اگر نعمت‌های خدا را بشمارید، حساب آن از عهدة شما بیرون است، همانا انسان بسیار ناسپاس و ستمكار است.


از سوی دیگر با استفاده از اعتقادات مذهبی توأم با جهل، خواسته‌اند فقر را ناشی از قضا و قدر قلمداد كرده و مبارزه با آن را خارج از اختیار بشر بنمایانند، اما قرآن تأكید می‌كند كه هر مصیبتی به انسان می‌رسد نتیجة رفتار خود او است: «وَمَا أَصَابَكُم مِّن مُّصِیبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَیْدِیكُمْ»[2] هر مصیبتی به شما رو آورد، دست‌آورد خود شما است. «إِنَّ اللّهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنْفُسِهِمْ»[3] خداوند در وضع هیچ قومی دگرگونی ایجاد نمی‌كند، مگر آن‌كه آن‌ها در وضع خودشان تغییر ایجاد كنند. پس ریشه‌ی فقر خود انسان است و این كه او عدالت را به فراموشی می‌سپارد و ظالم و ناسپاس می‌گردد: «إِنَّ الإِنسَانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ»[4] انسان بسیار ظالم و ناسپاس است.

هنگامی كه واژه ظلم را می‌شكافیم به راحتی استثمار، انحصارطلبی، و احتكار منابع طبیعی ثروت را در آن می‌بینیم. این پایمال كردن حقوق زحمت‌كشان، مكیدن خون مصرف كننده و رباخواری و ظلم‌های دیگر است كه اكثریت مردم را به فقر می‌كشاند نه كمبود مواد غذایی طبیعی، ناسپاسی انسان نیز در این راه یاور ظلم اوست، چون كه عدم بهره‌برداری صحیح از منابع موجود و ایجاد منابع جدید خود عامل فقر است. امیرالمؤمنین(ع) می‌فرماید: «من وجد ماءً و تراباً ثم افتقر فابعده الله»[5] هر ملتی كه آب و خاك دارد، ولی باز هم فقیر است نفرین خدا بر او باد. بنا بر این فقر زاییدة انسان است و اسلام نیز در مبارزه‌اش روی همین عامل تكیه دارد.[6]

 

تنبلی و بیكاری

انسان مسلمان در صورت برخورداری از سلامت جسمی و روحی و نداشتن عذر شرعی و عقلی موظف است برای سامان بخشیدن به زندگی و افراد تحت تكفل خود از راه صحیح، كسب درآمد و امرار معاش نماید، و درآمد حلال، بیشتر از طریق كار و تلاش، پرهیز از تنبلی و كسالت میسر خواهد بود. فرقی نمی‌كند كه این كار در مسیر تولید كالا باشد یا در جهت ارائه خدمت صورت پذیرد. امام رضا(ع) فرمود «لیس للناس بد من طلب معاشهم فلاتدع الطلب»[7] چارة از طلب معاش(روزی) نیست پس طلب [روزی] را ترك مكن. و علی (ع) فرمود: «اعمل و احمل علی رأسك و استغن عن الناس»[8] كار كن و با سرت بار ببر و بدین وسیله خویشتن را از كمك مردم بی‌نیاز نما. و باز آن حضرت فرمود: «من لم‌یصبر علی كد بده صبر علی الافلاس»[9] هركس بر رنج [ناشی از كار] بردباری نورزد باید فقر را تحمل كند. و امام كاظم(ع) فرمود «ایاك و الكسل و الضجر، فانهما یمنعانك من حظك من الدنیا و الآخره»[10] از تنبلی و كسالت بپرهیزید، زیرا این دو موجب محرومیت از دنیا و آخرت می‌باشد.

 

بی‌برنامگی

نداشتن عقل معاش در زندگی، عدم تطابق بین درآمد و مصرف، افراط و تفریط در مصرف و نداشتن تدبیر و مدیریت صحیح به پیدایش فقر در سطح افراد و جامعه می‌انجامد. قرآن كریم آنانی را كه افراط و اسراف می‌كنند برادران شیطان خوانده[11] و می‌فرماید: خداوند اسراف كاران را دوست ندارد.[12] و امیرالمؤمنین(ع) ترك نمودن میانه‌روی را موجب فقر دانسته و می‌فرماید: «ترك التقدیر فی المعیشه یورث الفقر»[13] و امام صادق(ع) می‌فرماید: «ضمنت لمن اقتصد ان لایفتقر»[14] ضمانت می‌نمایم برای كسی كه میانه‌روی پیشه سازد كه هیچ‌گاه دچار فقر نگردد.

 

تفاقر

پیامبر(ص) فرمود: «من تفاقر افتقر»[15] كسی كه خود را به فقر بزند فقیر گردد. و امام علی(ع) فرمود: «اظهار التبأوس یجلب الفقر»[16] اظهار نمودن ناداری فقر را به دنبال دارد.

 

سوال و تكدی

كثرت حاجت به‌سوی مردم و گدایی علاوه بر خواری و ذلتی كه به همراه دارد، به این دلیل كه تبعات خاص روحی و روانی از آن برجا می‌ماند، باعث ابتلاء به فقر روزافزون می‌گردد. پیامبر گرامی اسلام(ص) به حضرت علی(ع) فرمود: «یا علی قلة طلب الحوایج من الناس هو الغنی الحاضر و كثرة الحوایج الی الناس مذلة و هو الفقر الحاضر»[17] ای علی كمی خواستن حاجت‌ها از مردم بی‌نیازی حاضر و زیاد خواستن حاجت از مردم دلت بوده و فقر حاضر است. و باز می‌فرماید: «من فتح علی نفسه باب مسألة فتح الله علیه سبعین باباً من الفقر لایسد ادناها شیء»[18] كسی كه در گدایی را به روی خود گشاید، خداوند هفتاد در فقر را بر وی گشاید كه آسان‌ترین آن‌ها را كسی نتواند سد نماید.

 

قطع رحم

به تجربه ثابت شده و روایات متعدد بر این مطلب دلالت دارند كه قطع رحم موجب فقر و پریشانی و كوتاهی عمر می‌گردد و به این سبب است كه هر خانواده‌ی كه در آن نفاق و شقاق میان ایشان حاصل شد، و خویشان بنای نزاع و ناخوشی گذاردند، همگی به فقر و فاقه مبتلا و در اندك وقتی سلسلة ایشان ازهم می‌پاشد و زندگی ایشان به‌سر می‌آید.[19] حضرت علی(ع) فرمود: قطع رحم فقر می‌آورد و نقمت‌ها را جلب نموده و نعمت‌ها را زایل می‌كند.[20] 

در قرآن كریم بعضی رفتارها ذكر شده‌است كه سبب كاهش یا سلب نعمت‌های الهی می‌شود. این اعمال عبارت‌اند از: كفر نعمت، اعراض از خدا، كفر، طغیان، ظلم، فسق، گناه، خوردن مال دیگران و عشق به دنیا.[21]

 

نظام تكاثری اترافی

قرآن كریم در ضمن آیاتی موضوع جمع‌آوری مال و اندختن ثروت همراه با اتراف را مطرح ساخته و مذمتی كه از آن به‌عمل آورده است، نشانگر پیامد ناگوار آن یعنی فقر و محرومیت برای اكثریت است. « أَفَرَأَیْتَ الَّذِی تَوَلَّى وَأَعْطَى قَلِیلًا وَأَكْدَى» آیا دیدی آن‌كس را كه (از اسلام یا انفاق) روی‌گردان شد؟! و كمی عطا كرد و از بیشتر امساك نمود. « وَالَّذِینَ یَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلاَ یُنفِقُونَهَا فِی سَبِیلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِیمٍ» و كسانی كه طلا و نقره را گنجینه‌(ذخیره و پنهان) می‌سازند و در راه خدا انفاق نمی‌كنند به مجازات دردناكی بشارت ده. «أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ» افزون‌طلبی (و تفاخر) شما را به خود مشغول داشته (و از خدا غافل نموده) است. « وَاتَّبَعَ الَّذِینَ ظَلَمُواْ مَا أُتْرِفُواْ فِیهِ وَكَانُواْ مُجْرِمِینَ»[22] آنانی كه ستم می‌كردند، از تنعم و كام‌جویی پیروی می‌كردند و گناهكار بودند، و نابود شدند. و امام صادق(ع) در این باره فرمود: «... ان الناس ماافتقروا و لاجاعوا و لاعروا الا بذنوب الاغنیاء»[23] مردم فقیر، محتاج، گرسنه و برهنه نمی‌گردن مگر به دلیل گناهان ثروتمندان.

 

عدم نظارت دولت

در نظام اقتصادی (بدون مداخله دولت) آنچه مشهود است این است كه خود این نظام، علت اصلی پیدایش فقر در میان اكثریت توده‌های اجتماع می‌گردد. در این گونه نظام‌ها از آنجای كه هیچ گونه مانع و رادعی برای كسب درآمد از هر راهی و به هر طریقی كه ممكن باشد، وجود ندارد. آنانی كه فرصت و موقعیت مناسبی دارند جلو افتاده به بهره‌كشی و استثمار دیگران می‌پردازند و قانون جنگل كه شالوده‌ی آن را قدرت و زور بازو و داشتن توان و نیروی بیشتر رقم می‌زند و ضعیفان در چنگال اقویا اسیر‌اند، حاكم شده، طبیعی است كه مستضعفان نه تنها به حقوق خویش دست نمی‌یابند كه به لقمه‌ی چرب تبدیل شده و در كام اغنیا و مستكبران فرو می‌روند. از همین رو است كه از نظر رهبران دینی، نظام آزاد به مسابقه‌ی در درندگی تبدیل می‌شود و باید حكومت جانب كسانی را بگیرد كه ضعیف‌تر هستند. امیرالمؤمنین(ع) یكی از دلایل حكومت صالح را این می‌داند و می‌فرماید: «... یؤخذ به للضعیف من القوی حتی یستریح بر و یستراح من فاجر»[24] ... و به نیروی او حق ناتوان را از توانا بستانند، تا نیكوكردار روز به آسودگی به شب رساند و از گزند تبهكار در امان ماند. آن‌حضرت به مالك اشتر فرمود: «باید دولت كاری كند كه قیمت عادلانه باشد و همین‌طور جلو احتكار و ...، را بگیرد، زیرا ضرر عمومی را به‌دنبال دارد.[25] بدیهی است كه موضوع نظارت دولت در صورتی می‌تواند عامل رفع فقر محسوب گردد كه دولتمردان خود افراد صالح و شایسته باشند و گرنه دولتمردان ناصالح خود بزرگترین مسبب فقر عمومی جوامع خواهند بود. در تاریخ صدر اسلام در زمان حاكمیت خلیفه‌ی سوم به دلیل رعایت نشدن حریم بیت المال مشكلاتی به وجود آمد كه منجر به خشم عمومی و در نهایت كشته‌شدن خلیفه و مصایب بعد از آن گردید و یكی از مشكلات علی(ع) موضوع قطایع عثمان بود كه در خطبه‌ی پانزدهم نهج البلاغه چنین آمده است: «(فیما رده من قطایع عثمان) والله لو وجدته، قد تزوج به النساء و ملك به الاماء لرددته فان فی العدل سعه»[26] در باره آنچه عثمان تیول بعضی كرده‌بود و امام(ع) آن را به مسلمین باز گردانید، آن حضرت فرمود: به خدا اگر بیبیبنم كه به مهر زنان یا بهای كنیزان رفته‌باشد آن را باز می‌گردانم كه در عدالت گشایش است.

ابو حمزه ثمالی می‌گوید: «سمعته یقول فی الملوك الذین یقطعون الناس هی من الفئ و الانفال و ما اشبه ذالك»[27] امام باقر(ع) مرتباً در بارة پادشاهان كه اموال مردم را تیول خود و خویشان‌شان می‌كردند می‌فرمود: «این‌ها اموال مردم است كه این چنین حیف و میل می‌شوند»

 

 

ضعف مدیریت

امیرالمؤمنین(ع) فرمود: «سوء التدبیر مفتاح الفقر»[28] تدبیر بد كلید فقر است. این مسأله از فرو رفتن دولتمردان به عیاشی و تن‌پروری و به فراموشی سپردن امور، یا جهل و نادانی آنان كه اصلاً ندانند وظیفة دولت در قبال مردم و رعیت چیست ناشی می‌گردد. و هم‌چنین ایجاد عدل و مساوات و رفع فقر و نابرابری، از وظایف حكومت است یا خیر! و در یك كلام عدم شناخت از الفباء حكومت‌داری! لذا است كه حضرت علی(ع) می‌فرماید: «لو اقتبستم العلم من معدنه و اخذتم الطریق من وضحه و سلكتم الحق من نهجه ... ماعال فیكم عایل»[29] اگر علم را از معدن و سرچشمه‌اش می‌گرفتید، و از میان راه به رفتن پرداخته بودید و راه حق را از طریق روشن آن پیموده بودید و حق را از راهش می‌رفتید، هیچ عایله‌مندی فقیر و درمانده نمی‌شد. و در مورد شپردن امور به افراد نادان و سفیه قرآن كریم می‌فرماید: « وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاء أَمْوَالَكُمُ الَّتِی جَعَلَ اللّهُ لَكُمْ قِیَاماً»[30] و پیامبر(ص)فرمود: «من عمل علی غیر علم كان مایفسده اكثر مما یصلح»[31] هركس كاری بدون علم انجام دهد فسادش بیشتر از اصلاحش می‌باشد.

مواردی دیگری نیز هست كه در فقر عمومی جوامع می‌تواند نقش داشته باشد كه همه به نحوی به ضعف دولت و مدیریت اقتصادی آن برمی‌گردد و آن‌ها عبارت‌اند از: توزیع ناعادلانة ثروت، افزایش بی‌رویة قیمت‌ها(تورم)، فقدان امكانات شغلی، عدم تخصص نیروی انسانی در بازار تولید، بازدهی پایین و عدم كارآیی در تخصیص منابع.[32]

 

 

بلایای طبیعی

مرگ نان‌‌‌آور منزل، سیل، زلزله، خشكسالی، سرقت، قحطی و ...، از عوامل طبیعی فقر می‌باشند، كه همواره در گوشه و كنار این جهان پهناور، شاهد وقوع این پدیده‌ها بوده و آثار آن را به وضوح مشاهده می‌نماییم. البته بعض از آیات و روایات نشان می‌دهد كه بخشی از این حوادث نتیجه‌ی كردار انسان‌ها است و بخش دیگر برای آزمون و ایجاد زمینة ارتقاء معنوی آن‌ها طراحی می‌شود.[33] بنا براین نمی‌توان در باره‌ی همه‌ی این حوادث یك نوع داوری كرد.[34]

 

 



[1] - ابراهیم، 34.

[2] - شوری، 30.

[3] - رعد، 11.

[4] - ابراهیم، 34.

 

[5] - وسایل، 17/ 40، ح21930. بحار، 100/ 65/ 10. قرب الاسناد، 55.

[6] - بیات، پیشین، ص11- 12.

[7] - وسایل، 17/ 32/ 6 و 18/ 36/ 1.

[8] - الكافی، 5/ 76. وسایل، 17/ 38/ 9.

[9] - الكافی، 5/ 85. وسایل، 16/ 22، ح20860 و 17/ 59  ح21977.

[10] - الكافی، 5/ 85. الفقیه، 4/ 480. وسایل، 16/ 22/ 66 ح21977.

[11] - «إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ» اسرا، 27.

[12] - إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِین» اعراف، 31.َ

[13] - بحار، 68/ 347/ 86. الخصال، 2/ 504.

[14] - الكافی، 4/ 53. الفقیه، 2/ 64. وسایل، 17. 64. مستدرك، 13/ 37. الخصال، 1/ 9. فقه الرضا، 255/ 37.

[15] - بحار، 73/ 316/ 60. تحف، 43. غرر، 371، ح8405.

[16] - غرر، 366، ح8242.

[17] - بحار، 74/ 66/ 3. تحف، صص 9 و 279.

[18] - وسایل، 9/ 437/ 31. مستدرك، 7/ 220/ 29. بحار، 18/ 114/ 11. الخرایج، 1/ 8. عدة الداعی، 110.

[19] - ملا احمد نراقی، معراج السعاده، انتشارات هجرت، چ8، تابستان 1381، ص511.

[20] - غرر الحكم، ح6769.

[21] - رجایی، پیشین، ص 129.

[22] - هود، 116.

[23] -الفقیه، 2/ 7. وسایل، 9/ 12/ 1. عوالی الالی، 1/ 370.

[24] - نهج البلاغه، ص 225، خ40.

[25] - نهج البلاغه، نامه 53.

[26] - نهج البلاغه، خ15.

[27] - وسایل، 9/ 533/ 1. بحار، 93/ 211/ 25. تفسیر عیاشی، 2/ 48.

[28] - غرر الحكم، ص 354، ح80909.

[29] - الكافی، 8/ 13. بحار، 28/ 239/ 4.

[30] - نساء، 4.

[31] - الكافی، 1/ 44. وسایل، 27/ 25/ 4. بحار، 1/ 208/ 5 و 74/ 152/ 7. المحاسن، 1/ 198/ 2. مستطرفات، 644. مشكاة الانوار، 134.

[32] - ر.ك. سعید فراهانی‌فرد، پیشین، ص 46- 50.

[33] - ر. ك. رجایی، پیشین، ص 174.

[34] - ر.ك. فراهانی‌فرد، پیشین، ص 46.


منبع: اندیشه مثبت



نوع مطلب : مقالات، 
برچسب ها : فقر، چرا فقیر شدم، چرا فقیرم، چه چیزی باعث فقر می شودَکار هایی که آدم را فقیر می کنند، تنبلی، بیکاری، پیامد های بیکاری، آخر عاقبت تنبلی، کسی که خودش را فقیر نشان دهد،
لینک های مرتبط :
نظرات ()
پنجشنبه 23 شهریور 1396 05:38 ب.ظ
Hi there to every one, the contents present at this web site are really remarkable for people
knowledge, well, keep up the good work fellows.
شنبه 18 شهریور 1396 09:46 ب.ظ
Have you ever thought about adding a little bit more than just your articles?
I mean, what you say is valuable and everything.
Nevertheless just imagine if you added some great pictures or videos to give your posts more,
"pop"! Your content is excellent but with images and clips, this blog could undeniably be one
of the most beneficial in its field. Very good blog!
چهارشنبه 15 شهریور 1396 03:32 ق.ظ
Whats up this is kind of of off topic but
I was wondering if blogs use WYSIWYG editors or if you have to
manually code with HTML. I'm starting a blog soon but have no coding
experience so I wanted to get guidance from someone
with experience. Any help would be enormously appreciated!
شنبه 19 فروردین 1396 07:03 ب.ظ
Amazing! Its actually awesome post, I have got much clear idea about from this paragraph.
شنبه 19 فروردین 1396 01:29 ق.ظ
I think the admin of this web site is really working hard in support
of his website, for the reason that here every information is quality based information.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی