تبلیغات
بــــــرگ مـــعــرفـــــت - مسجد و جوانان
 
بــــــرگ مـــعــرفـــــت
برگ درختان سبز در نظر هوشیار --- هر ورقش دفتریست معرفت کردگار
درباره وبلاگ


خدایا مرا این عزّت بس است كه بنده تو باشم،
و برایم این افتخار كافى است كه تو پروردگار من باشى،
تو آنچنانى‏ كه من دوست دارم،
مرا هم, چنان كن كه خود دوست دارى.

مدیر وبلاگ : علیرضا سرداری
مطالب اخیر

مقدمه

هر جامعه‌ای برای تلطیف روان انسانها و جلوگیری از معاصی، نیازمند معنویت است. وجود مكانهای مقدسی نظیر مسجد، لازمه‌ی تقویت چنین معنویتی در جامعه است.
مساجد در جوامع مسلمان پیشرو از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار بوده‌اند. این مكانهای مقدس با این هدف بنا شده‌اند كه مسلمانان روزانه در آنها گردهم آیند، خداوند را تقدیس كنند و در كنار آن به تبادل آرا و افكار بپردازند. اگر مسلمانان بتوانند بنا به مقتضیات روز، تعریف‌های مناسبی از كاركردهای مسجد ارائه دهند، جایگاه مساجد همواره در درجات بالایی باقی می‌ماند.

 
هدایت و تربیت صحیح جوانان و به كارگیری نیروها و استعدادهای آنان در پیشرفت آینده‌ی كشور بسیار مؤثر است. با توجه به تلاش‌های دشمن برای فاصله گرفتن جوانان از هویت فرهنگی و مذهبی، بررسی راه‌های گسترش دین و موانع دین داری و دین باوری در بین جوانان اهمیت ویژه‌ای دارد. مسجد به عنوان پایگاهی دینی است كه حضور جوانان در آن، بنیاد دینی جامعه را تقویت می‌كند.
جوان، در لغت به معنای «برنا، تازه، نو و چیزی است كه از عمر آن چندان نگذشته باشد» (دهخدا، 1382) آمده است. فراهم آوردن زمینه حضور شاداب جوانان در مساجد می‌تواند تأثیری بسزا در بهبود روند برنامه‌های مساجد ایجاد نماید، چرا كه جوان احساس می‌كند در وجود او، نیروهای متراكمی وجود دارد و توانایی‌های جسمی، فكری، عقلی و... وی می‌تواند راهگشا باشد. در مقابل اگر او احساس كند كه نمی‌تواند از این همه توانایی بهره‌برداری كند، احساس بیهودگی بر او غلبه می كند.
بر این اساس اسلام سفارش مى‏كند، فرزندان را از كودكى به نماز و روزه عادت دهید تا تقید به فرائض در بزرگسالى بر آنان دشوار نگردد (حر عاملی، 1409ق، ج 7، ص 167).
مقام معظم رهبرى، خطاب به جوانان می فرماید: «جوان ها سعى كنند به دانسته‌هاى كنونى خود از اسلام اكتفا نكنند، هرچه بیشتر در صدد فهمیدن و دانستن و شناختن اسلام باشند. باید با قرآن بیش تر مأنوس شد. باید مجالس ومحافل اسلامى را بیش تر گرم كرد. سنت بسیار با بركت اجتماع در مساجد را باید همچنان نگاه داشت. جوان‌ها مسجد را كلاس درس و صحنه رزم بدانند و به مساجد رو كنند(ره توشه راهیان نور، 1376).

جایگاه، اهمیت و نقش مساجد

مسجد پویا برای یك جامعه مسلمان بازوی كارآمدی به شمار می رود. چون قادر است مسائل دینی را متناسب با شرایط و احوال زمان متحول كند و در این صورت دین برای هر سؤالی در هر زمانی پاسخی خواهد داشت.
از همان روزهاى آغاز نهضت اسلامى بسیارى از امور با مساجد مرتبط بودند؛ امور داورى، قضاوت، حل و فصل دعاوى، مسائل مهم و اساسى اجتماعى، مشورت و طرح جنگ، پذیرش وفود، اعزام نماینده به نقاط دیگر، اجتماعات عمومى، پرستارى بیماران و مجروحان، و اعلام وظایف حكومتى در مسجد صورت مى‌گرفت. به هر كجا كه اسلام گام مى‌نهاد، چه مسلمانان آن را فتح مى‌كردند یا مى‌ساختند، به زودى و بى‌درنگ مسجدى ساخته مى شد(ابن جبیر، 1382).
این میراث عظیم كه یادگار عصر نبوی است در طول سالها دچار فراز و فرودهای فراوانی شده است و حال در دوره استقرار حكومت اسلامی انتظار می رود كه حداقل الگوهای آموزشی و تربیتی كه در طول پر افتخار فرهنگ و تمدن اسلامی بوجود آمده، احیاء شود و نواقص و معضلات مرتبط نیز حل گردد تا مساجد جایگاه مطلوب خود را بدست آورند.
مسلمانان صدراسلام همواره می كوشیدند هر ابهامی را از دین بزدایند. آنها حتی به شكلی عقلانی با یكدیگر و پیروان سایر ادیان به بحث و جدل می‌پرداختند و از این نظر مسجد از موقعیتی ویژه برخوردار بود. بنا به گفته مورخان، پیامبر شخصاً در مسجد مدینه به تعلیم دین می پرداخت و به پرسشهای پرسشگران پاسخ می گفت. گفته می شود دانش تفسیر و نیز مدارس علوم دینی نیز از دل مساجد برآمدند. در چند قرن اول ظهور اسلام هم مساجد همچنان عرصه تبادل جدیدترین اطلاعات بودند. بعدها نیز هر زمان كه جریان اندیشه های نوگرایانه و اصلاح طلبانه در جوامع مسلمان به راه افتاد در كنار بعد معنوی مساجد از كاركرد و جذابیتی فوق‌العاده برخوردار شده‌اند. چنانكه گفته می شود؛ سیدجمال الدین اسدآبادی اندیشه‌های تجدید نظرطلبانه‌اش را از طریق مساجد نشر می داد. بسیاری عقیده دارند در شرایط كنونی نیز در صورتی كه بستر مناسب فراهم شود به خاطر عطش جامعه به سرعت در حال تحول ایران نسبت به مسائل معنوی و سؤالات فراوان بی پاسخ مانده، مساجد ما قادر خواهند بود به ابهامات بسیاری پایان دهند و مقدار قابل توجهی از معضلات و سردرگمی‌ها را حل كنند.
مسجد با ایجاد آشنایی و پیوند میان مؤمن با نخبگان و صالحان جامعه، بستری مناسب برای پرورش و تربیت روحی، اجتماعی وی فراهم می كند. در مكتب تربیتی اسلام و بسیاری از مكتب های تربیتی دیگر، «انزوا طلبی» و «جمع گریزی» بیماری روحی شناخته می شود، در حالی كه اجتماعی بودن و جمع گرایی ـ در حد معقول آن ـ نشانه سلامت روح و روان انسان و تعادل فكری او به حساب می آید. مسجد با فراخوانی پیوسته مسلمانان به جمع، روح جمع گرایی، انعطاف و نظم پذیری را در آنان تقویت می كند. افزون بر آنچه گذشت، «مسجد معمولاً جایگاه طرح مشكلات و مباحث اجتماعی است و به طور طبیعی، با حضور در چنین مكانی روح تعهد و دردمندی در فرد ایجاد می شود» (ضرابی، 1379).
مسجد به عنوان سخنگاهی كه ابلاغ پیام دینی را به عهده دارد مثل هر سخنگاه دیگری بایستی با به كارگیری شیوه‌های كارآمد زبان، تبلیغ خودش را به زبان عصری نزدیك كند تا از تأثیرگذاری لازم برخوردار شود. یكی از اشكالات اصلی سخنگاههای دینی محصور شدن به كاركردها و شاخص‌های سنتی است اما در عین حال این شیوه‌های اثرگذار نباید در تقابل با فلسفه وجودی مسجد قرارگیرد.

نقش روحانیون و مبلغین مساجد در تربیت جوانان

اشخاص‌ ومتولیان متفاوتی در مساجد نقش ایفا می‌كنند. از جمله این افراد می‌توان به هیات امنا، خادم، مسئولین اجرایی و فرهنگی و... اشاره كرد، اما به قطع و یقین می توان گفت اصلی‌ترین نقش را امام جماعت ایفا می كند. در بسیاری از مساجد مشاهده شده كه فضای مطلوب و امكانات مادی زیادی موجود است ولی آثار تربیتی آنها چندان مطلوب نبوده است و در حالت مقابل، مساجدی با فضا و امكاناتی محدود، توانسته اند به ثمرات عظیم تربیتی برسند، لذا در این بین نقش اصلی را امام جماعت به عنوان مركز ثقل ایفا می كند.
خصوصیات اخلاقی امام جماعت، سخنرانی های ضعیف و دعوت نكردن از سخنران‌های ماهر، نبود ارتباط با مراكز روحانیت، مركز رسیدگی به امور مساجد و سایر مسجدهای اطراف، استفاده نكردن از تجربیات دیگران، بی توجهی به برنامه‌ریزی و سازماندهی امور مساجد، فقدان مدیریت كارآمد در مساجد، نبود نقد و نظارت بر عملكرد ائمه جماعات، منحصر بودن در تبلیغ سنتی و استفاده نكردن از ابزار روز، پاسخگو نبودن به گرایش های گوناگون و تامین نبودن ائمه‌ی جماعات، از مهم ترین چالش های مهم در این عرصه است.
حضرت على(ع) در زمینه آموزشی پیشوایان مردم مى‏فرماید: كسى كه خود را پیشواى مردم قرار مى‏دهد، پیش از آن كه به آموزش دیگران بپردازد، باید خود را آموزش دهد و نیز باید قبل از آنكه با زبانش مردم را تربیت كند با رفتارش به آنان درس بیاموزد.(كلینی، 1382، ج 1، ص 44).
دین خردگرا و حكمت مدار اسلام در كنار مسایل معنوى بر مسایل مادى و اقتصادى نیز تأكید مى‏كند و فقر را مایه كفر معرفى مى‏كند چنان كه از پیامبر(ص) نقل است كه فرمود: «كَادَ الفَقرُ أَنْ یَكُونَ كُفراً»(همان منبع، ج2، ص 310). بنابراین، رهبران دینى و الگوهاى جامعه باید خود را با مشكلات جوانان درگیر كنند و در حد امكان در حل آن بكوشند تا از این طریق پیوند عاطفى برقرار گردد. مردم دل به كسى مى‏دهند و خانه دل را حریم كسانى مى‏سازند كه با درد و رنج آنان آشنا و با غم هایشان محرم و در راه خدمت به آنان كوشا باشند.
با توجه به اینكه مسجد دارای كاركرد و ظرفیت تربیتی است، روحانی متولی مسجد یعنی امام جماعت نیز بایستی برای خود شأن تربیتی و تعلیمی قایل باشد و به اقامه نماز جماعت به عنوان یك شغل آن هم در حاشیه مشاغل دیگر نگاه نكند. متأسفانه پاره‌ای از رویكردهای روشنفكرمآبانه خصوصاً در دهه اخیر زمینه‌هایی را فراهم آورده كه مسجد و به تبع آن روحانی متصدی مسجد از شأن تربیتی فاصله گرفته و به‌یك مسأله فرعی و عبادی صرف گرایش پیدا كند. تجربه نشان داده كه رواج فضایل اخلاقی و تعمق باورهای دینی در میان اهالی یك شهر یا محله تا حد زیادی مرهون یك مسجد فعال و روحانی وظیفه شناس و خوش فكر است. در ادامه، جهت دستیابی به هدف مقاله، مباحث در دو بخش تهدیدها و فرصت‌های موجود در حضور و همكاری جوانان در مساجد، پی‌گیری می‌شود.

الف) تهدیدها؛ موانع موجود در جذب جوانان بر مساجد
جوانان، روحیات و خواسته‌هایی دارند كه مسجد می‌تواند با برنامه‌های گوناگون و پر شور و هیجان انگیز جوانان را به سوی فطرت پاكشان بكشد. مثلاً برخی جوانان در مراسم دینی شور و هیجان بیشتری دارند مثل مراسم سینه‌زنی و زنجیرزنی.
وضعیت نوین فرهنگی و شكل گیری نظام جدید ارزشی جامعه، دین داری را در مراحل ویژه ای قرار داده و بینش افكار عمومی را نسبت به كیفیت عمل به دستورهای دینی دگرگون كرده است. در این فضا، مسجد به عنوان برترین پایگاه دینی كه در گسترش فضایل و تربیت دینی افراد جامعه مؤثر است، با چالش هایی روبرو است كه از شكوفایی آن جلوگیری می كنند.
دین‌گریزی فقط به سبب تهاجم فرهنگی یا هوا و هوس جوانان نیست؛ بلكه علل گوناگونی دارد و باید به صورت واقع بینانه به آن نگاه كرد. عوامل دین‌گریزی جوانان متنوع است. برخی از این عوامل عبارتند از: بیان نامعقول از برخی مفاهیم دینی، اختلاف‌های سیاسی و مدیریتی، بحران هویت معنوی، برخوردهای نامناسب افراد اهل مسجد، توجه نكردن به نیازهای اساسی نسل جوان همچون ازدواج، كار و مسكن و.... برای برطرف شدن این عوامل باید گروهها و سازمانهای گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، طرحی اصولی و همه سویه را برنامه ریزی كنند تا مهمترین قشر اثر گذار جامعه در آینده از دین گریزان نشوند.
در این بخش سعی بر آن است تا برخی از آسیب‌ها و موانع بالندگی و استقبال عمومی جوانان از مسجد مورد بررسی قرار گیرد.

1- بحران هویت معنوی
بحران هویت از سالهای نوجوانی آغاز می‌شود و بخشی از سالهای آغازین جوانی را نیز در بر می گیرد. بحران هویت، واژه ای است كه برای توصیف ناتوانی نوجوان در پذیرش نقشی كه جامعه از او انتظار دارد به كار می رود و سبب مشغولیت بی هدف هیجانهای جانشین و ایجاد شخصیت منفعل در جوان می شود. با توجه به آنچه هویت دینی در اختیار نسل جوان قرار می دهد اختلال و آشفتگی در آن سبب ضعف دینداری در میان جوانان می گردد؛ زیرا تعهد و مسؤولیت پذیری فرد را در قبال گزاره های دینی كاهش می دهد و این گونه ضمانت اجرایی احكام دینی كاهش می یابد.
تخریب نظام ارزشی دینی سبب می شود بسیاری از افراد كه دچار بحران هویت دینی هستند، در پی هویت منفی باشند و هویتی بر خلاف آنچه اولیای دین در نظر گرفته اند، برگزینند. مسؤولیت گریزی، دلزدگی و بی تفاوتی هركدام از آثار نبودن هویت هستند. بنابراین بحران هویت دینی سبب تضعیف باورهای دینی، اختلال نظام ارزشی مذهبی و بی توجهی به احكام دینی می شوند. مسجد كه از مهمترین مفاهیم و موضوعات دینی است كه بحران دینی جوانان، سبب پایین آمدن اعتقاد به آن و ضعف گرایش به حضور در جمع نمازگزاران می شود.
برخی از صاحب‌نظران تعهد را به عنوان سنگ بنای هویت دینی تلقی می‌نمایند. با توجه به آنچه هویت دینی به نسل جوان می‌دهد در طرف مقابل اختلال و آشفتگی در هویت دینی سبب ضعف دینداری در بین جوانان می‌گردد. چرا كه تعهد و مسئولیت‌پذیری فرد را در قبال گزاره‌های دینی كاهش داده و به این ترتیب ضمانت اجرایی احكام دینی كاهش می‌یابد. اختلال در هویت دینی سبب می‌شود فرد نه بتواند ارزش‌های دینی گذشته را ارزیابی نماید و نه آن كه صاحب ارزش‌هایی شود كه به كمك آنها بتواند آزادانه برای آینده طرح‌ریزی كند. با درهم‌ریختگی نظام ارزشی در نزد جوان، او در دریافت مفاهیم دینی، زمینه مثبت و قابل قبولی را احساس نمی‌نماید، تا انگیزه‌ای برای انجام دستورات آن داشته باشد. لذا دچار بی‌تفاوتی و بی‌مسئولیتی می‌گردد. تخریب نظام ارزشی دینی سبب می‌شود بسیاری از افراد كه دچار بحران هویت دینی می‌شوند بدنبال هویت منفی بگردند و هویتی بر خلاف آنچه اولیای دین در نظر گرفته‌اند برگزینند. بسیاری از رفتارهای ضد اجتماعی و ناسازگاری نوجوانان را می‌توان از این دیدگاه توجیه نمود.
مسئولیت‌گریزی، دلزدگی و بی‌تفاوتی هركدام از آثار فقدان هویت هستند كه در عرصه دینی در قالب‌های بی‌توجهی به اوامر و نواهی الهی، بی‌علاقگی نسبت به شعائر، گزاره‌ها، اماكن، مراسم و نمادهای دینی بروز می‌كند. با بیان این مطالب مشخص شد كه بحران هویت دینی سبب تضعیف باورهای دینی، اختلال نظام ارزشی مذهبی و عدم تقید به احكام دینی می‌شود. مسجد از مهم‌ترین مفاهیم و گزاره‌های دینی است كه بحران عدم درك صحیح جوانان در خصوص حقیقت وجودی آن، سبب پایین آمدن اعتقاد به آن و ضعف گرایش به حضور در جمع نمازگزاران می‌گردد(محمدی و دیگران، 1383).
هویت جوان بویژه جوان امروز، تحت تاثیر عوامل و مؤلفه‌های بسیار شناخته و ناشناخته برونی و درونی شكل می‌گیرد. مولفه‌ها: وراثت، خانواده، جامعه، ملیت، زیست بوم، طبقه اجتماعی، فرهنگ عصری ملی و جهانی، دیانت، گرایش سیاسی، حد تحصیلات، نوع تخصص و عوامل پیچیده و ناشناخته بسیار دیگری است كه باید با مطالعه دقیق و جامع علمی نسبت به تبیین و تحلیل آنها اقدام نمود. این عوامل هریك منشأ و ملازم ظهور و بروز مقتضیاتی است كه در تخاطب و ترابط با جوان و تنظیم مناسبات با این نسل، باید آن مقتضیات به طور عمیق، دقیق، كمی و كیفی لحاظ شود.
همچنین، با توجه به نبود شناخت كافی از اسلام و احكام دین و وجود زمینه‌ی مناسب در گروهی از افراد جامعه و انقلاب اسلامی، موجب برداشت غلط آنان از دین شده و به انحراف كشیده شده اند. وقتی نوجوان یا جوان در محیط های گوناگون قرار بگیرد و جواب منطقی و مستدل نیز نداشته باشد، برای حفظ غرورش ناگزیر خود را از بیگانه با مذهب معرفی می كند و با این روش بر احساس حقارت خود به سبب این ناتوانی ها در مقابل دیگران سرپوش می گذارد و اندك اندك به نفی مذهب كشیده می شود(خدایاری فرد، 1373، ص 90).
بر اساس نظر روانشناسان، هم زمان با دگرگونی‌های دوران بلوغ و پیدایش تمایل‌های غریزی، احساس روحی جدید و تمایل شدیدی در جوان پدید می‌آید كه او را به سوی مذهب و سلوك می‌كشاند. این ارتباط و دگرگونی به گونه‌ای است كه این دوره را دوره‌ ماوراء‌الطبیعه نامیده‌اند. بنابراین در صورتی كه خانواده، دوستان، مدرسه، محیط اجتماعی و سایر فاكتورهای مرتبط با جوان نتوانند این احساس را به مسیری كه شایسته اوست و تكامل معنوی و بلوغ فكری وی را در پی خواهد داشت، هدایت نمایند آنگاه به مرور زمان و در طی سال‌های بعد همین فرد تبدیل به شخصیتی بی‌هویت و فاقد اصول و خاستگاه فكری، معنوی و اجتماعی خواهد شد و در مقابل، غریزه‌هایی همچون تهاجم، تخریب، شرآفرینی، آزاررسانی، مال‌دوستی وشهرت‌طلبی می‌توانند وی‌را از جاده اخلاق و انسانیت منحرف سازند.

2- تراكم كاری


امروزه بسیاری از شهرنشینان، بخش زیادی از وقت خود را در بیرون از خانه به سر می برند و به دلیل وجود گرفتاری های زندگی و نیازهای اقتصادی، ناچار بیش از یك شغل دارند. این تراكم كاری علاوه بر خستگی جسم، سبب كسالت و افسردگی روحی نیز می شود كه برای رفع آن، فرد نیاز به استراحت دارد؛ یعنی بسیاری از شهروندان وقتشان را به دو بخش تقسیم می كنند: قسمتی را در خارج از خانه برای كار و رفع نیازهای زندگی می گذرانند و باقی مانده آن را در خانه به استراحت می پردازند. روزهای تعطیل نیز به استراحت، تفریح یا دیدار از خویشاوندان می پردازند. در این شرایط جسمی و روحی، حوصله ای برای رفتن به مسجد و حضور در میان صف های نماز جماعت و شنیدن سخنان امام جماعت باقی نمی ماند. در این شرایط، سخن از ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و آموزشی و عبادی مسجد، چیزی جز شعار و نظریه پردازی نیست و تبلیغات هم اثر چندانی نخواهد داشت.
حضور در مسجد، به امنیت روانی و دست كم آمادگی جسمی و روحی نیاز دارد كه گوناگونی كارها این آمادگی را از میان می برد. از این رو، ائمه علیهم السلام، در روایت‌ها به تعادل، توجه همه سویه به مسائل زندگی و خودداری از زیاده روی در بعد خاص توصیه كرده‌اند(فرحی، 1380).

3- هم زمانی برنامه های رسانه و مسجد


در صدر اسلام به دلیل رشد كم جوامع از لحاظ تمدنی و نهادها و مراكز اجتماعی، به تعبیری مساجد تنها رسانه ارتباطی بین شرع اسلام و توده مردم بود كه به وسیله‌ی پیامبر اكرم(ص) و بعد از آن توسط ائمه اطهار (علیهم السلام) شكل می گرفت.
پیدایش مراكز موازی مساجد مثل مدارس، بسیج، فرهنگ سراها و مراكز متعدد فرهنگی، تعدد كانال ها و شبكه های تلویزیونی و ماهواره و اینترنت و غیره، سرگرمی های متنوع و برنامه ورزشی و تفریحی با سرمایه گذاری های كلان، جذب امكانات فرهنگی به منظور اجرای طرح های گوناگون و چیزهای كم اهمیت مثل موسیقی و سرگرمی های بی محتوا، ارایه ی چهره ضعیف از اهل مسجد در فیلم، حاضر نشدن پیوسته در مسجد، ضعف تبلیغات، پیام های بی محتوا، پخش برنامه هایی كه گاهی به گونه ی غیر مستقیم بر مسجد تاثیر منفی دارد(فروغ مسجد 3، 1384).
یكی از مهم ترین فعالیت های مسجد، برگزاری مراسم در مناسبت های دینی است كه از نقاط قوّت مسجدها به شمار می آید و سبب رونق و شكوفایی مسجد می شود و بسیاری از افراد، با انگیزه شركت در چنین مراسمی در مسجد حاضر می شوند. كیفیت و چگونگی برگزاری این مراسم در تداوم حضور شركت كنندگان بسیار مؤثر است. استقبال نمازگزاران از این مجالس به محتوای برنامه، مكان و زمان آن، شخصیت دیگر شركت كنندگان تناسب مجلس با نیازها، سلیقه ها و فرهنگ شركت كنندگان بستگی دارد. اگر این مسائل رعایت نشود، مراسم های مذهبی مسجد، با استقبال خوبی رو به رو نخواهد شد.
در این میان، برنامه‌هایی كه رسانه در مناسبت های مذهبی پخش می كند، معمولاً چنین ویژگی‌هایی دارند و از سطح كمی و كیفی خوبی بهره می‌برند. بنابراین افراد با وجود برنامه‌های رسانه در مسجد حاضر نمی‌شوند.
بسیاری از كسانی كه در مراسم دینی مسجد شركت نمی كنند، در پاسخ به این پرسش كه چرا در مسجد حاضر نمی‌شوید می‌گویند: برنامه‌های تلویزیون از برنامه‌های مسجد محل پربارتر و بهتر است.

4- اختلاف‌ها


مسجد، كانون مردمی و پایگاه اجتماع و وحدت مردم از تمام گروه هاست. مسجد در هنگام نماز، مؤمنان نمازگزار را در كنار هم جمع می كند و همه با رعایت یك نوع آداب، یك خدا را می پرستند و با كنار گذاشتن هر گونه اختلاف از نظر ثروت، سواد، سن، نژاد، موقعیت اجتماعی و جنس به عبادت می پردازند. وجود اختلاف ها و نزاع ها در چنین فضایی، زمینه پراكندگی و حاضر نشدن مردم را در مسجد ایجاد می كند. برخی از این اختلاف ها را بررسی می كنیم:

4-1 اختلاف های سیاسی
مسجد جنبه های سیاسی گسترده ای دارد، ولی اختلاف های سیاسی، حزب گرایی و تعصب به یك جناح، فضای مسجد را آشفته می كند. گاهی دیده می شود كه مسجد بر اساس گرایش‌های سیاسی، به چند دسته تقسیم می‌شود و برخی جناح‌ها در مسجد ویژه‌ای حاضر می‌شوند و مخالفان آنان به آن مسجد نمی روند.
در این شرایط، گفت‌وگوی مسالمت‌آمیز و پرهیز از حركت‌های افراطی سیاسی و معیار قراردادن اسلام برای حفظ وحدت لازم است. در این میان، امام جماعت نقش تعیین كننده‌ای دارد.

4-2 اختلاف های مدیریتی
اختلاف میان اعضای هیئت امنا در مسائل جاری مسجد، گاهی سبب ایجاد دو دستگی میان نمازگزاران می شود و فضای مسالمت آمیز مسجد را با نقدهای مخرب آشفته می‌كند. مسجد مكانی برای عبادت و آرامش روحی است و این اختلاف‌ها علاوه بر اینكه بر كیفیت فعالیت‌های مسجد اثر بدی می گذارد، مسجد را از آرامش خارج می كند. اهالی محل هم به دلیل اختلاف هیئت امنا انگیزه ای برای حضور در مسجد نمی یابند.
نقش امام جمعه، امام جماعت و امور مساجد، در برطرف كردن این اختلاف‌ها بسیار مؤثر است.

5- پایین بودن سطح كمی و كیفی فعالیت‌های مسجد
در بررسی نقاط ضعف و قوت مسجدها، بیان شد كه پایین بودن سطح كمی و كیفی فعالیت‌های مسجد از نقاط ضعف مسجد است كه سبب حاضر نشدن افراد در مسجد می‌شود. از مسجدی كه فقط نماز جماعت به صورت خشك و بی روح در آن برقرار می شود، نمی توان شكوفایی و حضور همه سویه مردم را انتظار داشت. وقتی مسجد در سطح گسترده فعالیت ندارد، اهالی محل برای حضور در مسجد كم تر انگیزه دارند. این عامل مهمی درحذف فرهنگ مسجد از جامعه‌است. متأسفانه، بسیاری از مسجدها كه امام جماعت همیشگی در آنها حضور ندارد، با این مشكل رو به رو هستند.

6- نا آشنایی با فضیلت مسجد
نشستن در مسجد، عبادت است و سبب آرامش و رحمت الهی می شود. حاضران در مسجد میهمانان و زائران پروردگار هستند. نشستن در مسجد گنجینه ای بهشتی بلكه بهتر از نشستن در بهشت است.
اطلاع از این موارد، در ایجاد انگیزه و گرایش های اهالی محل برای حضور در مسجد بسیار مؤثر است. آگاهی از ثواب بسیار زیاد نماز جماعت و حضور در مسجد، از لحاظ روانی عامل مهمی برای حضور افراد در مسجد به شمار می رود.
در صدر اسلام، عده ای از مسلمانان گرمای هوا را بهانه قرار می دادند و از حضور در نماز جماعت ظهر خودداری می كردند. پیامبر از این موضوع بسیار ناراحت شدند و فرمودند: من تصمیم گرفته‌ام خانه كسانی را كه در نماز جماعت شركت نمی كنند بسوزانم. در این اوضاع آیه 238 سوره بقره نازل شد: «در انجام همه نمازها به ویژه نماز وسطی (نماز ظهر) كوشا باشید و از روی خضوع و اطاعت، برای خدا به پا خیزید (و تنبلی نكنید)»(مكارم شیرازی، 1374، ج 2، ص 205).

7- برخوردهای نامناسب افراد فعال در مسجد
شاید مهم‌ترین عاملی كه سبب پر شورونشاط شدن محیط می‌شود، شیوه برخورد اهل مسجد و نمازگزاران است. در این برخوردها باید علاوه بر رعایت احترام اجتماعی، طراوت و سرزندگی وجود داشته باشد و در قالب برخوردهای خشك، مقدس‌نما و تعصب‌گرا، خلاصه نشود.
جوان از طریق این برخورها درباره حضور یا حاضر نشدن در مسجد تصمیم می‌گیرد. علاوه بر نمازگزاران، افرادی در مسجد حاضر می شوند كه گرایش های دینی كم تری دارند و شاید وضع ظاهری مناسبی هم (از نظر دینی) نداشته باشند. برخورد افراد مسجدی با این افراد، در تداوم حضور آنان در مسجد تأثیرگذار است.
برخی افراد به سبب برخورد نامناسب افراد اهل مسجد، برای حضور در مسجد علاقه چندانی ندارند. متأسفانه این برخوردهای نامناسب بیشتر در برخورد بزرگسالان با جوانان و نوجوانان رخ می دهد كه نسل آینده مسجد را تشكیل می دهند. اجازه ندادن به نوجوانان برای ایستادن در صف اول و كمك نكردن به آنان برای انجام دادن فعالیت های مسجد، نمونه‌ای از این بدرفتاری هاست.
استاد مطهرى داستانى را نقل مى‏كند كه گویای این حقیقت است. وی مى‏گوید: «شخصى كه به مسجد مى‏آمد و نماز جماعتش ترك نمى‏شد، توسط یكى از مقدسین مورد عتاب قرار مى‏گیرد كه اگر مسلمانى چرا ریشت را این طور كرده‏اى؟ او از همان جا سجاده را بر مى‏دارد و مى‏گوید این مسجد و این نماز جماعت و این دین و مذهب مال خودتان. رفت كه رفت(مطهری، 1381، ج 2، ص101).
آنان كه منادیان و ناشران فرهنگ نمازند باید راه‏هاى ارتباط با جوانان را شناسایى كنند و از روش‏هاى كارآمد استفاده نمایند و خودرا جاى جوان بگذارند وتوقع بیش از حد از او نداشته باشند خوشبختانه دین واقع بین اسلام به نكات دقیقى پرداخته كه بسیار كارگشا است. وقتى امام على(ع) با خدمت كارش قنبر براى خرید لباس به بازار رفتند و دو پیراهن دو درهمى و سه درهمى خریدارى نمودند حضرت علی(ع) پیراهن سه‌درهمى را به قنبر دادند. قنبر گفت: شما به آن سزاوارترى چون شما بالاى منبر مى‏روى و خطبه مى‏خوانى، امام(ع) در پاسخ فرمود: «أَنتَ شَابّ وَ لَكَ شَرَّهُ الشَّبَاب؛ تو جوان هستى و میل جوانى دارى»(مجلسی، 1403، ج 100، ص 93). در حدیث فوق امام علی(ع) این درس را به همگان داده است كه جوان را درك كنند و روحیه او را در نظر گیرند.
گاهی برخورد نامناسب افراد مذهبی در خارج از مسجد، سبب پیدایش این تصور می‌شود كه افراد مذهبی شخصیت اجتماعی و انسانی مناسبی ندارند و در نتیجه نسبت به دین‌ و مكان‌های‌دینی دلسرد و وازده می‌شوند. ‌این‌افراد، دین را از رفتار دین‌داران می‌آموزند و بدرفتاری آنان سبب دین‌گریزی می‌شود كه نتیجه و نمود عملی آن حاضر نشدن در مسجد است.

8- محیط، اجتماع و فرهنگ
رفتار انسان بر اساس نظام شخصیتی و هویت اوست كه عوامل گوناگونی از جمله محیط و اجتماع در شكل گیری آن مؤثرند. انسان موجودی اجتماعی است و بی شك به تنهایی نمی‌تواند نیازهای خود را برطرف سازد. پس ناچار است در جامعه انسانی زندگی كند. زندگی در كنار اعضای جامعه و رفع برخی نیازها به وسیله دیگران، با توجه به روحیه اثرپذیری انسان، زمینه مناسبی را برای الگو برداری و شكل گیری شخصیت او بر اساس محیط پیرامونش فراهم می كند. اگر فرد در محیطی رشد كند كه موضوع های دینی همچون مسجد و نماز، ارزشی نداشته باشد یا برخلاف آنها تبلیغ شود، نمی توان انتظار داشت كه او به مسجد علاقه مند گردد.
جوانان معمولاً با محیط اطراف و بزرگترها، مشكلات رفتاری، عقیده‌ای و سلیقه‌ای دارند. این اختلاف گاهی سطحی و زودگذر است كه در شخصیت و رفتار جوان تأثیر زیادی ندارد ولی گاهی این اختلافها به ناهنجاری و ناسازگاری جوان می‌انجامد و به این ترتیب امنیت روحی و روانی لازم برای دین‌داری از بین می‌رود. در این میان مسجد نمی تواند كار مهمی را انجام دهد. چون عوامل ظهور ناهنجاری‌ها در نوجوانان و جوانان چنین است: درك نكردن روحیه جوان، الگوی نامناسب، فاصله طبقاتی، كم توجهی خانواده‌ها.
آنچه موانع مشترك جذب جوانان به مساجد در مدرسه و اجتماع است كه در خور توجه و جاى تأمل و تعمّق و بازنگرى است، وجود دوگانگى و تناقض در گفتار و اعمال است بنابراین در جامعه شاهد اعمال و رفتارى است كه مغایر تعالیم اخلاقى و دینى است. از جمله عواملى كه بر روى نوجوانان و جوانان تأثیرى منفى دارد می توان به موارد زیر اشاره كرد:
دوستان ناباب و معاشران ناصالح، آلوده بودن جوّ عمومى حاكم بر جامعه، محیط ناامن فكرى و فرهنگى براى جوانان و كم رنگ شدن تدریجى معنویت در جامعه.
یكی از مهم ترین عواملی كه مانع رونق و شكوفایی مسجد می گردد دگرگونی و سست شدن نظام ارزشی جامعه است؛ زیرا ارزش رفتارهای اجتماعی افراد، بر اساس یك نظام رفتاری مشخص می شود.
یكی دیگر از این موانع اجتماعی و فرهنگی، پدیده ی تهاجم فرهنگی است. فرهنگ ملی ایران با ارزشهای مذهبی گره خورده است به گونه ای كه مذهب، جزء جدایی ناپذیر هویت مردم ایران است و دشمن، تهاجمی گسترده را به فرهنگ و هویتی ما برنامه ریزی كرده است و آن را پشتیبانی می كند و می كوشد فرهنگ ضد ارزشی غرب را در میان جوانان كه قشر آسیب پذیر هستند، گسترش دهند و آنان را نسبت به مفاهیم و احكام دینی بی‌عقیده كند. بنابراین مسجد پایگاهی است كه در راه مبارزه با تهاجم فرهنگی می تواند در این جدال نابرابر فرهنگی، جوانان را جذب كند و این قدم بلندی در راه مبارزه با تهاجم فرهنگی است.

ب) فرصت‌ها؛ روشهای جذب جوانان بر مساجد
در بحث عوامل رونق و شكوفایی مسجدها و جذب جوانان به مسجد عوامل متعددی دخالت دارند. در ذیل به بررسی تعدادی از این عوامل پرداخته می‌شود.

1- توجه به نیازهای جوانان
چنانچه می‌دانیم قدرت جذب‌كنندگی هر مكانی یا موقعیتی به میزان ارضاء‌كنندگی آن مكان در رابطه با نیازهای پیرامونی بستگی دارد. جذب‌كنندگی یك موقعیت ممكن است به دو جهت مورد توجه قرار گیرد. گاهی بعضی‌ها بر این باورند كه یك موقعیت جذاب است، به خاطر اینكه فی‌نفسه جذاب است، چه آن موقعیت نیازی را ارضا نماید و چه ارضا نكند. در اینجا ارزش فی‌نفسه امور و موقعیت یا مكانی مستلزم این است كه خود آن موقعیت واجد ویژگی‌ها و خصایصی باشد كه به نظر بینندگان زیبا و ارزشمند به نظر آید.
عده‌ای دیگر بر این باورند كه ارزشمندی امور و یا جاذب بودن موقعیتی به ارزش بیرونی و عینی آن است و آن موقعیت باید واجد ویژگی‌هایی باشد كه به واسطه آن بخشی از نیازهای آدمی ارضا شود و بر اساس دیدگاه دوم چنانچه ما نیز بر آن تاكید می‌ورزیم موقعیتی همچون مسجد باید واجد ویژگی‌هایی باشد كه آن ویژگی‌ها به ارضای نیازهای مردم منجر شود. بین میزان ارضاكنندگی مسجد و میزان جاذب بودن آن رابطه مستقیمی وجود دارد. آدمی نیز رو به موقعیت‌هایی دارد كه این نیازها را ارضا می‌كنند نیازهایی چون:

1- 1 نیاز به امنیت، محبت و تعلق
نیازهایی چون امنیت، محبت و تعلق به اجتماع نیز از سنخ نیازهای بشری است اما متمایز از نیازهای فیزیولوژیك، اساساً آدمی به واسطه برخورداری از نیازهایی چون امنیت، محبت و تعلق از حیوانات متمایز می‌شود. «مزلو» نیز نیازها را به دو دسته كلی نیازهای فیزیولوژیك و نیازهای روانشناختی تقسیم نموده است. بنابراین هویت‌یابی و معنی بخشی به زندگی انسانی مستلزم تاكید بر ارضا نیازهای روانشناختی اوست، نه صرفاً نیازهای فیزیولوژیك آدمی، مكان‌هایی كه در ارضا این نیازها موفقیت بیش‌تری دارند از جذابیت بیش‌تری نیز برخوردارند. البته باید اشاره كنیم كه این نیازها نیز بیش‌تر ناظر بر وضعیت موجود افراد هستند، چرا كه نیازهای فوق از جمله نیازهای عینی و واقعی افراد است كه باید ارضا شوند.

1-2 نیاز به خودشكوفایی
نیاز به خودشكوفایی نیازی است كه در عین اینكه در قلمرو نیازهای روانشناختی است، اما به لحاظ ماهیت و موقعیت خاص خود، بیش‌تر در قلمرو نیازهای مطلوب، هنجاری و آرمانی قرار دارد. تمامی انسان‌ها برای رسیدن به جایگاهی غیر از جایگاه موجود و برای ارضا نیازی غیر از نیاز موجود (فیزیولوژیك، امنیت و...) تلاش می‌كنند و آرمان‌خواهی آدمی نیز اساساً ناظر بر تاكید او بر ضرورت ارضا نیاز خود شكوفایی است. تبیین جایگاه واقعی آدمی و اینكه انسان به چه درجاتی می‌تواند نایل آید، نیز زمینه ارضا و شكوفایی این نیاز را فراهم می‌نماید(سجادی، 1381، ص 286).
محور اساسی دیگر جذب جوانان به مساجد، تشخیص نیاز و انگیزه‌های جوانان است، پر واضح است كه جوانان به انحاء مختلف در پی ارضای نیازهای گوناگون خود برمی‌آیند و در این مسیر به مكان‌ها و محافلی می‌روند كه در آنجا پاسخی به یكی از نیازهای گوناگون خود بیابند. پس باید دید مساجد و متولیان آن تا چه اندازه از نیازهای جوانان آگاهی دارند و در صورت آگاه بودن تا چه پایه در برآوردن این نیازها برنامه‌ریزی و كار كرده‌اند. بدین ترتیب تشخیص نیازهای مختلف جوانان از جمله نیازهای جسمانی، روانی، عاطفی، اجتماعی، معنوی و اخلاقی و شناختی جوانان می‌تواند گام موثری در جذب آنان به مساجد باشد. وقتی خصوصیات نوجوانی و جوانی شناخته شد آنگاه برنامه‌ریزان امور فرهنگی مساجد قادر می‌گردند برنامه‌هایی تدوین كنند كه متوجه ارضای نیازهای گوناگون جوانان بوده و مطابق با سلیقه‌ها و روحیه جوانان باشد. چنین برنامه‌هایی برای جذب و پرورش جوانان در مساجد می‌تواند موثر باشد.

2- امام جماعت
امام‌جماعت، مهم‌ترین عضو مدیریتی مسجد است كه می‌تواند با برنامه‌‌ریزی و عملكرد درست، زمینه مناسبی را برای پیش برد عوامل حضور مردم در مسجد، فراهم كند. درباره حضور‌ جوانان در مسجد نیز عملكرد امام‌ جماعت، شخصیت ‌امام جماعت و چگونگی برخورد او با جوانان، در ایجاد و چگونگی نگرش جوانان نسبت به دین و مسجد بسیار مؤثر است.
روابط و احترام میان امام جماعت و جوانان، نباید در چارچوبی خشك و رسمی باقی بماند. و باید به روابط عاطفی بیانجامد؛ یعنی امام جماعت به عنوان یكی از دوستان جوانان به شمار ‌رود. امام جماعت برای اینكه سطح روابطش را با جوانان به این حد برساند باید به مسائل گوناگونی توجه داشته باشد و همواره جوانان را همراهی كند. او می‌تواند در مشكلات، آنان را یاری كند، موفقیت‌هایشان را به آنان تبریك بگوید، از ناراحتی و غم‌‌هایشان ابراز تأسف كند، هدایای كوچكی همچون عطر، تسبیح و انگشتر به عنوان یادگاری به آنان تقدیم كند، در صورت امكان، روز تولدشان را به آنان تبریك بگوید و كارهای دیگر كه با توجه به شرایط امام جماعت و فرهنگ و روحیات اهالی محل در برقراری و ایجاد ارتباط دوستانه و محبت آمیز مؤثر است.
بهتر است ارتباط امام جماعت و جوانان به روابط حضوری محدود نشود. برقراری ارتباط كتبی نیز میان جوانان و امام جماعت بسیار مفید است. در این صورت، جوانان از اینكه امام جماعت به آنان احترام می‌گذارد و به شكل خصوصی، مطلبی را برای آنان بیان كرده، احساس شخصیت می‌كنند، به امام جماعت نزدیك شده و مطالبی را كه نمی‌توانند بیان كنند كتبی با امام جماعت در میان می‌گذارند.
البته امام جماعت پیش از اینكه درباره جلب جوانان به مسجد و برقراری ارتباط با وی اقدام نماید، باید به‌طوركامل ازنیازها و روحیات، ارزش‌ها، خواسته‌ها، سلیقه‌ها، توان‌مندی‌ها و آسیب‌هایی كه جوان را تهدید می كند و راه‌های رویارویی با آن آگاه باشد. در این صورت می‌تواند فعالیت‌ها و برخوردهای خود را با جوانان به شكلی تنظیم كند كه علاوه بر رفع نیازهایشان، آنان را به مسجد بكشاند. در غیر این صورت، امید زیادی برای موفقیت امام جماعت در جذب جوانان به مسجد وجود ندارد.
شناخت موانع برقراری ارتباط عمیق و پایدار میان جوانان و امام جماعت، یكی از مهم‌ترین كارهایی است كه امام جماعت باید برای رسیدن به این اهداف انجام دهد؛ چون آگاهی از این موانع، برای انتخاب راه كارهای درست در جهت رفع موانع لازم است.

3- خانواده و دوستان
خانواده ‌و دوستان از مهم‌ترین عوامل تشكیل‌دهنده شخصیت افراد هستند كه در شكل‌گیری اندیشه تربیتی، سیاسی، تحصیلی و دینی فرد مؤثر خواهند بود. اگر اعضای خانواده به ویژه پدر و مادر خود به مسجد بروند یا به رفت و آمد فرزندشان به مسجد توجه كنند یا اینكه فضای خانه به طور كلی با آموزش‌ها و مفاهیم دینی آشنا باشد، می‌توان انتظار داشت جوانان با مسجد، میانه خوبی داشته باشد.
در خارج از خانواده دوستان بر ارزش‌ها و بینش‌های جوان تأثیر زیادی دارند. از آنجایی كه روابط دوستانه جوانان، قوی تر و مؤثرتر از دیگر رده‌های سنی است، اهمیت گروه دوستان بیشتر می‌شود.
خانواده‌ها باید به گونه‌ای غیر مستقیم بر دوستان و دوست یابی فرزند خود نظارت كنند و ملاك‌های دوست خوب و اهمیت دوست و دوستی را برای جوانان بازگو كنند تا فرزندشان به وسیله دوستان مؤمن و مسجدی به آموزه‌های دینی از جمله مسجد علاقه‌ مند شوند.

4- امكانات و فعالیت‌های مسجد
در بحث بررسی نقاط ضعف و قوت مسجدها، به اهمیت گستردگی فعالیت‌های مسجد و امكانات آن اشاره شد. با توجه به ابزارها و شیوه‌های نوین فرهنگی، امروزه مسجدها بدون امكانات و فعالیت‌های گوناگون و حساب شده نمی‌توانند با دیگر مراكز و ابزار به ظاهر فرهنگی رقابت كنند.
با توجه به روحیات و فضای فرهنگی جامعه، مسجد برای جذب جوانان، باید دست كم در دو زمینه فعالیت داشته باشد: امكانات فرهنگی و امكانات ورزشی.
اگر از سوی مسجد در محل، مكانی برای ورزش جوانان در نظر گرفته شود یا با برنامه ریزی و هماهنگی هیئت امنا، جوانان مسجد بتوانند از امكانات ورزشی در سطح شهر با تخفیف ویژه استفاده كنند، بسیار مناسب است.
كانون فرهنگی، روزنامه‌ها، مجله‌ها، كامپیوتر، كتاب‌خانه، نوارخانه، بانك سی‌دی و ویدئو كلوپ از امكانات فرهنگی مسجد است كه با مدیریت صحیح، میتواند برای مسجد درآمدزا نیز باشد و به گسترش امكانات فرهنگی كمك كند.

5- كلاس‌های آموزشی
یكی مهم‌ترین جنبه‌های مسجد، مسائل آموزشی است. هر چند بسیاری از جوانان از درس و كلاس گریزان هستند، ولی برگزاری برخی كلاس‌های آموزشی مورد علاقه جوانان در جذب آنان مؤثر است. كلاس‌های آموزشی ورزشی و هنری علاوه بر اینكه به امكانات زیادی احتیاج ندارد، مورد علاقه و اشتیاق جوانان نیز هست. این كلاس‌ها در رشته‌های خیاطی، گلدوزی، گل‌سازی، هنر‌های دستی، خطاطی، نقاشی و طراحی، عكاسی و فیلم‌برداری، ورزش‌های رزمی و شنا برای خانمها و آقایان، قابل برگزاری است. برای افزایش سطح كمی و كیفی كلاس‌ها، هیئت امنا باید با بخش آموزشی‌های فنی و حرفه‌ای وزارت آموزشی و پرورش‌ هماهنگی كند.
برگزاری برخی كلاس‌های كمك درسی، آموزش زبان و كامپیوتر در داخل مسجد یا خارج از مسجد، با برنامه ریزی و هماهنگی مسجد ممكن است.

6- ارزش دادن به دیدگاه جوانان
جوانان روحیه ویژه‌ای‌ دارند. ستایش‌خواهی و جلب‌توجه كردن دو نوع از خواسته‌های جوانان در زمینه ذهن و عاطفه است. بنابراین، بها دادن به جوانان، عامل مهمی در راستای تأمین خواسته‌ها و جذب آنان به مسجد است. البته این به معنای اختیار دادن زیاد و غیر منطقی به جوانان و یا پذیرش هر نوع نظر و سلیقه آنان نیست. بها دادن به دیدگاه جوانان در مساجد می‌تواند به شكل‌های ذیل بر خود جامه‌ی عمل بپوشاند:

6-1 ارزش دهی از طریق اعطای مسئولیت در هیئت امنا
هیئت امنا، هیئت مدیره مسجد است كه همه فعالیت‌های مسجد را سمت و سو می‌دهد. بنابراین، عضویت یكی از جوانان متعهد و مؤمن مسجدی در هیئت امنا به نوعی بها دادن به جوانان است. این اقدام باید سبب ایجاد رقابت سازنده میان جوانان، برای به دست آوردن این پست باشد.

6-2 ارزش‌دهی از طریق نظرخواهی
شایسته است بزرگ‌ترها، اعضای هیئت امنا و امام جماعت، برای فعالیت‌های گوناگون مسجد، نظر جوانان را جویا شوند و در صورت امكان، پیشنهادهایشان را اجرا كنند. این اقدام سبب خودباوری و احساس شخصیت در جوانان می‌شود. آنان از اینكه می‌بینند نظرهایشان در تصمیم گیری‌های مسجد اثر دارد، خوشحالند و مسجد را از خود می‌دانند. در نتیجه، پیوسته در مسجد حاضر خواهند شد.

6-3 ارزش دهی از طریق واگذار كردن فعالیت‌های مسجد به جوانان
برخی از كارهای مسجد را می‌توان به طور كلی یا جزئی به جوانان واگذار كرد. برای مثال در یك مراسم، برنامه پذیرایی بر عهده جوانان باشد. این اقدام با روحیه پرشور و نشاط جوانان تناسب دارد و سبب ایجاد وارستگی جوانان به مسجد می‌شود.
از راهكارهای دیگری كه در جذب جوانان بر مساجد می تواند مؤثر باشد، به موارد ذیل می توان اشاره كرد:
1- شناخت صحیح و دقیق یا نگرش سیستمی به جوان؛
2- شناخت موانع و عوامل دفع؛ پیش بینی و پیش گیری؛
3- شناخت ابزارها و عوامل جذب؛ استفاده صحیح از امكانات.
4- نگرش سازی و بازمهندسی ذهن؛ نگرش های خرد و جزئی؛
5- تعریف و تبیین راهبردهای ضروری؛ تعیین اهداف و چشم انداز؛
6- تعیین روش و برنامه ریزی و تبیین دستور كارها؛
7- خانواده و دوستان كه اگر اهل مسجد باشند و فضای خانه به طور كلی با آموزشها و مفاهیم دینی آشنا باشد بر جوان اثر می گذارد؛
8- امكانات فرهنگی و ورزشی برای جوانان در مسجد فراهم باشد؛
9- نظافت و تزیین مسجد كه اگر زیبا باشد، جوانان بیشتر جذب می شوند؛
10- تشویق: تشویق جوانی كه در مسجد حاضر شده است باعث تداوم حضور وی می شود.

نتیجه‌گیری
در این مقاله، بحث بر سر این است كه چگونه مى‏توان میان جوانى و مسجد و به بیان دیگر میان دو زیبایى، پیوند و یگانگى‏آفرید. پرسش اصلی این است كه چرا در نسلى كه به دلیل «زیبا جویى»، نمى‏تواند از كنار زیبایى روح (مسجد و نماز) ساده بگذرد، اقبال و استقبال و نشاط براى برپایى نماز در مسجد دیده نمی شود؟ باید گفت كه روح حقیقى مسجد كه همه‌ی زیبایى‏ها را در خود دارد، هنوز در معرض دید جوانان قرار نگرفته است. روش‏هاى جذاب در ایجاد گرایش به كار گرفته نشده و با گذشت بیش از بیست سال از انقلاب كانون‏هاى دینى و به ویژه مسجد متناسب با نیازهاى دینى نسل نوجوان و جوان قدم بر نداشته‏اند.
ساختن انسان هایى خداترس، متقى و تسلیم در برابر رضاى حق و معبود حقیقى در سایه تربیت دینى و مذهبى كه هم مقتضاى فطرت است و هم كنترل كننده غریزه و هواى نفسانى، از مؤثرترین روش هایى است كه تنها در مسجد مى تواند صورت گیرد.
مسجد می تواند بهترین عامل در جهت ایجاد تعلقات معنوی نسل های مختلف با دین را برقرار نماید و ارتباط عمیق ائمه ی جماعت با افراد محله خود و اجرای برنامه های آموزشی و تربیت، موثرترین شیوه برای بالابردن سطح آموزش عمومی و تربیت دینی و مقابله با هجوم ویرانگر فرهنگ فاسد غرب، باشد.
مسجد باید مركز تحرك و فعالیت اسلامی باشد و روحانیون نباید به صرف بر نماز جماعت و استخاره بسنده كنند. آنها لازم است كارهای فرهنگی، دینی، تفسیری را نیز در مساجد انجام دهند و شبهات روز را برطرف كنند تا نمازگذاران علاوه بر معنویت، مطالب دیگری هم بیاموزند. بنابراین لازم است روحانیون محترم مساجد، مطالب روز و شبهات را مطالعه كنند و در این صورت مساجد با اقبال خوبی مواجه می شوند. ولی اگر نقش آنها تنها به نماز خواندن منحصر شود تنها عده خاصی به مساجد رفت و آمد می كنند و جوانان كمتر به آن تمایل نشان می دهند.
بر این اساس، روحانیون و مبلغین در مساجد، باید پیوسته اطلاعات خود را به روز كنند و آمادگی كامل برای پاسخگویی بر مسائل دینی جوانان را داشته باشند. باید در اثبات مسائل و مشكلات با برهان و دلائل منطقی و صحیح استفاده كنند تا سخنان آنان تأثیر مطلوب را در جوانان داشته باشد.
مساجد علاوه بر كانون هایی برای بندگی خدا، نماز وعبادت، كانون فرهنگی و اطلاع رسانی صحیح دینی نیز هستند و چنانچه جاذبه های لازم در آنها به كار گرفته شود، به همان نسبت نیز حضور جوانان در این پایگاه ها پررنگ تر خواهد شد.
جاذبه طبیعی مسجد، امام جماعت با ویژگی كامل، وجود خادمینی با شرایط متناسب با فرهنگ مسجد، نظافت مناسب مسجد، اذان با صدای خوش و جذاب، كتابخانه فعال و همچنین امكانات رایانه ای كه مطلوب جوانان امروز است، از جمله عواملی هستند كه در نظر گرفتن آنها در جلب و جذب همگان و به ویژه جوانان به مساجد بسیار مؤثر است.
 
منبع:سایت اطلاع رسانی مسجد جامع امام باقر علیه السلام





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی